نوحه

منابع مقاله:
فرهنگ عاشورا ، محدثی، جواد؛

بیان مصیبت،گریه کردن با آواز،آواز ماتم،شیون و زاری،مویه‏گری،زاری بر مرده،شعری که در ماتم و سوگواری با صوت حزین و ناله و زاری خوانند،اعم از سوگواری‏برای کسی که تازه مرده،یا برای امامان شیعه. (1) ترکیبات دیگر آن عبارت است از:نوحه‏آراستن،نوحه ساختن،نوحه سرودن،نوحه‏خوانی.نوحه‏گری بر مرده،رسم جاهلیت‏بوده است و کاری مکروه است، (2) مگر برای معصومین‏«ع‏»که نوحه و گریه بر آنان از شعائرمهم و از عوامل نشر فضیلتها و احیای یاد اسوه‏های کمال است و خود امامان برسید الشهدا«ع‏»می‏گریستند و امر به نوحه‏خوانی می‏کردند.بر جعفر طیار و حمزه‏سید الشهدا نوحه‏خوانی شد.آنچه که از کراهت نوحه و ناپسند بودن شغل نوحه‏گری وزشت‏بودن اجرت نوحه‏گر در روایات یاد شده، ناظر به نوحه‏گریهای جاهلی است که‏آمیخته به باطل و گاهی حرام بود. (3) در فرهنگ عزاداری برای امام حسین،نوحه به نوعی خاص از شعر مرثیه می‏گویند که‏در مجالس به صورت جمعی اجرا می‏شود.«اشعار نوحه را برای سینه زدن می‏ساختند،یکی نوحه می‏خواند و دیگران به نوا و آهنگ و وزن اشعار نوحه‏خوان سینه می‏زدند.ولی‏اشعار مرثیه را با آهنگ در مجالس سوگواری برای به گریه افکندن و اظهار تاسف‏شنوندگان بر قتل شهدای کربلا می‏خواندند و عنوان روضه نداشت.»، (4) «...از معروفترین‏شعرای عصر قاجار که مرثیه و نوحه ساخته‏اند،می‏توان یغمای جندقی و وصال شیرازی‏را نام برد». (5) این شیوه در بین عربها هم متداول است و سبک مرثیه سرایی و نوحه‏خوانی‏بر سالار شهیدان مخصوص است.با توجه به گستردگی این مراسم و رواج آن در طول‏سال،حتی در سوگ امامان دیگر،ضرورت دارد که سروده‏های ناب و نوحه‏های صحیح ودور از تحریفها و دروغها پدید آید و فرهنگ عاشورا در قالب نوحه نیز ترویج گردد ونوحه خوانان نیز،بیش از هدف قرار دادن گریه،نشر فضیلتهای اهل بیت را هدف قرار دهند. (6)
پی‏نوشتها
1-لغت‏نامه،دهخدا.
2-بحار الانوار،ج 79،ص 88.
3-به روایات مربوط به تعزیه و ماتم و نوحه در بحار الانوار،ج 79،ص 71 تا 113 مراجعه کنید.
4-موسیقی مذهبی ایران،ص 7.
5-همان،ص 29.
6-نگرشی به مرثیه سرایی در ایران،عبد الرضا افسری،بررسی گسترده‏ای از سابقه این کار در ایران و انواع مرثیه‏سراییها دارد.